TIRANË- Kongresi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës ka publikuar një raport mbi Shqipërinë dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, duke vlerësuar se paqja, stabiliteti dhe prosperiteti afatgjatë janë thelbësore për garantimin e përparimit demokratik dhe ekonomik për rajonin. Megjithatë, raporti vlerëson se demokracia në Ballkanin Perëndimor mbetet i brishtë.
“Shqipëria, një vend normat demokratike të të cilit janë përmirësuar ndjeshëm gjatë viteve të fundit, ka përjetuar reforma, rritje ekonomike dhe lidhje të forta me Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, edhe këtu, dobësitë institucionale po krijojnë kontekstin për një prapambetje demokratike.”, theksohet në raport për Shqipërinë.
Shqipëria në vigjilencën e SHBA-së – Një rast prove për besueshmërinë gjyqësore
Korrupsioni deri në nivelet më të larta politike, vijon të mbetet pengesë për Shqipërinë. Sa i përket besueshmërisë së reformës në drejtësi që krijon pasiguri për klimën demokratike dhe investimet e huaja, raporti sjell në vëmendje rastin e kryebashkiakut Erion Veliaj. Sipas raportit, Veliaj u mbajt 5 muaj në paraburgim pa një fletë-akuzë zyrtare, duke theksuar se zgjatja e procesut pa transparencë dhe pa vendim përfundimtar gjyqësor dëmton reformën në drejtësi.
“Në fakt, pa vigjilencën e vazhdueshme të SHBA-së dhe ndikimin pozitiv diplomatik në rajon, fuqia e efikasitetit kushtetues mbetet e brishtë. Në Shqipëri, për shembull, Kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, kaloi pesë muaj në paraburgim pa një fletë-akuzë zyrtare dhe iu mohua vazhdimisht lirimi me kusht, duke mbetur në paraburgim që nga shkurti i vitit 2025. Veliaj ka qenë një mbështetës i madh i zhvillimit social, mjedisor dhe ekonomik në të gjithë Tiranën, si dhe i reformës anti-korrupsion në Shqipëri. Ai gjithashtu ka mbikëqyrur iniciativa të mëdha urbane dhe infrastrukturore në një kryeqytet që është qendror për klimën e investimeve në Shqipëri. Ironikisht, ishte Struktura Speciale e Shqipërisë Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) që e burgosi atë me akuza për pastrim parash përmes kontratave bashkiake. Megjithatë, SPAK nuk paraqiti asnjë padi zyrtare dhe e zgjati paraburgimin pa një justifikim transparent. Veliaj u shkarkua si kryetar bashkie i Tiranës nga këshilli i tij bashkiak shtatë muaj pas fillimit të paraburgimit. Këshilli bashkiak veproi me një kërkesë të bërë nga Kryeministri i Shqipërisë dhe udhëheqësi socialist, Edi Rama. Më pas, gjykata kushtetuese e rrëzoi atë vendim dhe e riktheu atë në detyrën e kryetarit të bashkisë në fillim të nëntorit 2025, megjithëse ende nuk ka vendosur nëse arrestimi i tij është i paligjshëm. Veliaj foli hapur”, thuhet ndër të tjera në raport.
Ndërkohë, në Kongresin Amerikan është hedhur një propozim për Ballkanin Perëndimor dhe kryesisht për Shqipërinë, me qëllim goditjen e korrupsionit dhe parave të pista në vendin tonë. Propozimi i senatorit ëilliam R. Keating, daton që në muajin tetor, me një afat 90 ditor që përfundon në muajin mars 2026.
Çfarë paraqet propozimi? Sipas raportit, me synim politikanët e korruptuar dhe rrjetet financiare, në Shqipëri parashikohet një valë e dytë sanksionesh dhe shpallje “Non Grata” ose dhe padi penale.
Çfarë parashikon propozimi në afatin 90-ditor? Në fokusin e amerikanëve do të jetë AKSHI, ndërtimi dhe zhvillmet luksoze bregdetare dhe ato në Tiranë, mbikëqyrja e korporatave shtetërore të energjisë, rishikimi i projekteve të cilët përmes favorizimit politik kanë fituar statusin ‘strategjik’, etj.
Afati 90-ditor (që përfundon në mars 2026) pas miratimit të Aktit të Demokracisë dhe Prosperitetit të Ballkanit Perëndimor shënon një ndryshim nga shënjestrimi i politikanëve individualë në çmontimin e rrjeteve financiare që i mbështesin ata. Në Shqipëri, rezultati më i mundshëm është një “valë e dytë” sanksionesh që do të mbushë hendekun midis statusit politik “Non Grata” dhe padive penale. Duke emëruar mundësuesit ekonomikë, figurat e biznesit dhe “ndërmjetësit” që lehtësojnë korrupsionin, SHBA-të në fakt po ofrojnë një plan veprimi për SPAK-un për të kaluar nga ngrirja e aseteve në arrestime të nivelit të lartë, duke synuar të “pastrojë” tregun nga konkurrenca e shtrembëruar para zgjedhjeve të vitit 2027.
Rishikimi 90-ditor i Departamentit të Shtetit synon sektorët ku fluksi i “parave gri” është më i lartë:
1. Infrastruktura Teknologjike dhe Dixhitale: Fokus në kontraktorët e AKSHI-t dhe “taksa e korrupsionit” në shërbimet dixhitale shtetërore.
2. Pasuritë e Paluajtshme dhe Ndërtimi: Shqyrtimi i zhvillimeve luksoze bregdetare dhe projekteve të larta në Tiranë.
3. Energjia dhe Shërbimet: Mbikëqyrja e korporatave shtetërore të energjisë (KESH, OST) dhe koncesioneve të energjisë së rinovueshme.
4. Partneritetet Publiko-Private (PPP): Auditimi i kontratave të menaxhimit të mbetjeve dhe infrastrukturës.
5. Bankat dhe Financat: Monitorimi i bankave lokale për t’u siguruar që ato i ndërpresin lidhjet me “mundësuesit” e sanksionuar rishtazi.
6. Turizmi Strategjik: Rishikimi i projekteve të cilave u është dhënë statusi “strategjik” përmes favorizimit politik.
